امروز : دوشنبه,۱ام مرداد ۱۴۰۳

انتشار کتاب جامعه شناسی خانواده

کتاب جامعه شناسی خانواده تألیف دکتر جلال یوسفی، منتشر گردید.

6 می 2024

کتاب جامعه شناسی خانواده با شیوه ای جدید تالیف دکتر جلال یوسفی، در انتشارات نور علم تهران در زمستان۱۴۰۲ منتشر  گردید.

فصول کتاب

فصل اول/ ازدواج و زناشویی

فصل دوم/ نظام خویشاوندی

فصل سوم/ خانواده

فصل چهارم/ زناشویی و خانواده در ایران باستان

فصل پنجم/ ازدواج و زناشویی در مناطق روستایی و عشایری

فصل ششم/ انواع و صور ازدواج در جامعه عشایری

فصل هفتم/ خانواده در جامعه روستایی ایران

فصل هشتم/ خانواده در جامعه عشایری

فصل نهم/ ازدواج و همسرگزینی در عصر حاضر

فصل دهم/  محرومیت اجتماعی و عهد شکنی زنان

این کتاب در ده فصل و ۲۰۷ صفحه، در انتشارات نور علم تهران منتشر گردیده است.

پیشگفتار کتاب

خانواده نهادی است بنیادی که پایه و اساس تمام نهادها، سازمان­ها، ساختارهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و…، است و در ایجاد و هم­چنین، ایفای نقش این نهادها، دارای نقش اساسی است. خانواده جایگاه رفیع و بلندی در اندیشه اندیشمندان جهان داشته و آن را از جنبه­های گوناگون مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند. هر رشته از علوم انسانی به فراخور نیاز خود، به تکاپو در مسایل خانواده پرداخته و گوشه­ای از امور مربوط به آن را بررسی کرده است که بررسی همه ابعاد خانواده از دیدگاه­های مختلف کاری است بسیار سنگین که در این مقال نمی‌گنجد.

تمامی تاریخ­نگاران بر این باورند که خانواده کهن­ترین گروهی است که به اقتضای نیاز طبیعی، عاطفی و اجتماعی بشر شکل گرفته و سابقه­ای به درازای سابقه زیست بشر بر روی زمین دارد؛ زیرا انسان مدنی­الطبع است و ناگزیر باید در اجتماع زندگی کند. چون خداوند انسان را آفرید و ساختمان بدنی او را به گونه­ای شکل داد که ضمن برخورداری از توانایی­های گوناگون از نظر جسمی و عاطفی، همواره احساس نیاز به دیگران در او زنده باشد. همین احساس درونی باعث می­شود که اجتماع کوچکی به نام «خانواده» در عرصه زندگی شکل بگیرد و تعدادی از افراد دست کم دو نفر یک جا زندگی کنند. نیازهای جسمی و روانی انسان در محیط خانواده تأمین می­شود و روح تعاون و همکاری میان اعضای آن در همان محیط به‌وجود می­آید.

پس از تشکیل نخستین هسته خانواده در زمین، مراحل گوناگونی بر نهاد خانواده سپری شده و به­موازات تحولات اجتماعی، دست­خوش تغییر و تحول فراوان گشته است. دانش تاریخ عهده­دار بررسی ابعاد خانواده و سیر تکاملی آن است که چگونه خانواده بادیه­نشین تبدیل به شهرنشین شد، یا چه عواملی موجب گردیدند که خانواده هسته­ای جایگزین خانواده سنتی گردد. به هر حال، سیر تحولات خانواده از موضوعات مهم مطالعاتی در علم تاریخ است و بدین­روی، تاریخ نویسان به بررسی آن می­پردازند.

جامعه­شناسان از دیرباز به تجزیه و تحلیل خانواده پرداخته و آن­را به­عنوان یک نهاد اجتماعی همواره مطمح نظر داشته­اند. خانواده از منظر جامعه­شناسی، اساسی‌ترین نهاد اجتماعی است که در شکل­گیری ساختار کلان جامعه و افزایش بهره­وری آن نقش به­سزایی دارد. زیرا بافت اجتماعی به­نوعی تحت تأثیر تحولات خانوادگی قرار دارد و هرگونه انحرافی در فضای خانواده­ها لزوماً در جامعه منعکس می­گردد. در مقابل، خانواده نیز در برابر تغییرات جامعه از خود واکنش نشان می­دهد. از این­رو، می­توان گفت؛ میان خانواده و جامعه یک رابطه دو سویه برقرار است و هر کدام بر دیگری تأثیر می­گذارد.

امروزه گرایشی در حوزه جامعه­شناسی پدید آمده که ابعاد خانواده و جنبه­های گوناگون آن را مورد بررسی قرار می­دهد. این گرایش با مطالعات جامعه­شناسانه «فرد­ریک لوپلی» فرانسوی و «ویلهم هایرنش ریل» آلمانی پدید آمد و سپس با تحقیقات سایر جامعه­شناسان مانند دورکیم و مارکس توسعه یافت و تکمیل گردید.

از آن­رو که خانواده نقش عمده­ای در تربیت نیروی فعال جامعه دارد و می‌تواند با افزایش بازدهی جامعه به توسعه اقتصادی و اجتماعی کمک کند، جامعه­شناسان نسبت به بررسی مسایل مربوط به آن علاقه­مند شده­اند. رویکرد

جامعه­شناسی خانواده براساس نظریه «کارکردگرایی» ساختار خانواده، نقش هریک از اعضا، روابط میان اعضا، جمعیت و شاخص­های رشد یا کاهش آن، انواع خانواده از نوع گسترده و هسته­ای، تأثیرات متقابل جامعه و خانواده و امثال آن را مورد مطالعه قرار می­دهد.

در معرفی خانواده به همین دو بحث تاریخی و جامعه­شناسی بسنده کرده و جنبه‌های حقوقی، اقتصادی، روان­شناسی، علوم سیاسی، علوم تربیتی و مسایل مبتلابه خانواده در این مقدمه را به بخش­هایی از اثر حاضر و نیز به فرهیختگان واگذار می‌کنیم.

بالغ بر سه دهه است که با جامعه­شناسی خانواده آشنایی پیدا کرده و در این مدت چه به­صورت مستقل و چه در لابلای مطالب سایر رشته­های مرتبط و نیز پژوهش­های خود، بدان- به­ویژه در راستای مطالعات توسعه زندگی روستایی و عشایری ایران معاصر- نیم­نگاهی بدان داشته­ام. اما از آن­جا که گرایش تخصصی من توسعه و به­طور اختصاصی­تر توسعه زندگی روستایی است، کمتر به‌صورت جدی بدان پرداخته­ام، اما حضور در عرصه­های روستایی و لمس تغییرات در نهاد خانواده در این مناطق و نیز نیاز دانشجویانم مرا بر آن داشت تا این اثر را به­رشته تحریر در آورم. اما بر این عقیده­ام که تمام رشته­های علمی و به­طور ویژه رشته‌های علوم انسانی بدون اطلاع و آگاهی از عناصر خانواده ناقص خواهند بود، زیرا انسان دور از خانواده انسانی است تنها، گوشه­گیر، منزوی و … در نهایت محکوم به شکست خواهد بود.

اثر حاضر در نه فصل تنظیم گردیده است. در فصل اول، به بررسی زناشویی و خانواده در ایران باستان به­صورت کلی می­پردازد. در فصل دوم به ازدواج و زناشویی و قواعد حاکم بر آن به­صورت فشرده پرداخته است، و فصل سوم نیز ازدواج و همسر گزینی را در جامعه روستایی و عشایری ایران مورد بررسی قرار داده است. در فصل چهارم انواع و صور ازدواج مورد بررسی قرار می­گیرد. در فصل پنجم به نظام خویشاوندی ناشی از زناشویی و ازدواج مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل ششم به خانواده به­طور فشرده اما در ابعاد متعدد خود از دیدگاه جامعه­شناسی بررسی شده است. فصل هفتم تحول خانواده را بررسی می­کند. فصل هشتم کتاب، ازدواج و همسر گزینی را در عصر حاضر مورد بررسی قرار می­دهد. در فصل نهم و در پایان یک مطالعه موردی در شهر تهران تحت عنوان«محرومیت اجتماعی و عهدشکنی» زوجین بررسی شده است. که خلاصه شده یک مقاله است.

در پایان از کسانی­که در این امر مرا یاری کردند تشکر می­گردد. از آقای دکتر محمدمهدی یوسفی به­خاطر کمک در تدوین بخش خانواده روستایی و همکار ارجمندم دکتر نادر مهرگان مدیر محترم انتشارات نور علم به­دلیل ایجاد زمینه چاپ کتاب قدر دانی می­کنم.

از همسر عزیزم لیلی به­خاطر پشتیبانی بی­دریغ از من به­مدت چند دهه کار پژوهشی و تحمل همه سختی­ها تقدیر و تشکر ویژه به­عمل می­آورم.

مجدداً تأکید می­شود که این اثر بنا به نیاز دانشجویانم در درس جامعه­شناسی خانواده تهیه گردیده و بدون شک خالی از نقص نیست و نگارنده خود بدان آگاه است، از این­رو، این نواقص را برای شناسایی به چشمان ریز بین خوانندگان فرهیخته، دانشجویان و سایر علاقمندان واگذار می­کنیم.

جلال یوسفی

تابستان ۱۴۰۲ ، تهران

 

نظرات
نظرات پس از تائید مدیریت منتشر خواهد شد

نظرسنجی



محل قرار گیری نظر سنجی

طراحی و اجرا :  تابناك وب